همه چیز درباره انتقاد و سرزنش

آیا می‌دانید چرا برخی از افراد ادبیات، نگاه و رفتارشان مملو از انتقاد و سرزنش دیگران است؟

آیا تا به حال فکر کرده‌اید که چرا بعضی از ما دائما در حال انتقاد از اطرافیان خود هستیم؛ در حالیکه می‌دانیم این رفتار ممکن است رابطه‌های ما را دچار اختلال و چالش کند؟

آیا در حلقه دوستان و آشنایان شما، افرادی هستند که بر سر هر موضوعی شما را سرزنش می‌کنند؟

آیا می‌دانید با آنها چگونه باید برخورد کنید؟

به نظر شما انتقاد از دیگران تا چه حد می‌تواند مؤثر واقع شود؟

آیا فکر می‌کنید اگر از نحوه درس خواندن فرزندتان و یا رفتارهای همسرتان انتقاد کنید، تغییری در آنها ایجاد خواهد شد؟

واقعیت این است که انتقاد کردن، ابزاری است که باید برای بهبود وضعیت و بهتر شدن یک موضوع خاص به کار برود؛ اما در عمل اصولا از این ابزار به درستی استفاده نمی‌شود و در بسیاری از موارد، انتقاد و سرزنش به صورت یک عادت رفتاری در ناخودآگاه ما جای می‌گیرد و باعث مشکلات زیادی در زندگی می‌شود.

در  شهریورماه 1400 وبینارهایی در خصوص انتقاد و سرزنش در پیج اینستاگرام آکادمی‌ بهره‌وری برگزار شده است که در این مقاله چکیده‌ای از آنها را می‌توانید مطالعه کنید. 

 

چرا انتقاد می‌کنیم؟

 

افراد ممکن است به دلایل مختلفی دست به انتقاد و سرزنش دیگران بزنند؛ برای مثال، برخی با هدف کمک به دیگران انتقاد می‌کنند؛ این افراد به زعم خودشان فکر می‌کنند دارند نظراتی صادقانه و از سر خیرخواهی می‌دهند.

بعضی از افراد هم انتقاد می‌کنند تا با به چالش کشیدن موضوع، سطح دانش خود و دیگران را ارتقا دهند.

عده‌ای دیگر هم از سر بغض، بدخواهی و یا کینه و ... قصد آسیب زدن به دیگران و تخریب آنها را دارند.

عده‌ای از روی عصبانیت و خالی کردن انرژی‌های منفی خودشان، شروع به سرزنش دیگران می‌کنند.

برای برخی از افراد هم انتقاد کردن فقط برای تقویت غرور و نشان دادن باورهایشان است و یا تمایل به خودنمایی و به رخ کشیدن دانش و تجربه خود دارند.

 

انتقاد سازنده

 

شاید بپرسید چرا ما اصولا به دنبال بهبود وضعیت هستیم، در حالیکه بسیاری از موضوعات اصلا به ما مرتبط هم نمی‌شود؟ پاسخش بسیار ساده است؛ دلیلش این است که مغز ما به صورت نرمال به دنبال نقص‌ها و مشکلات است و این مکانیزم مغز برای بقا و تکامل انسان لازم است. مغز به طور روتین، مسائل را می‌بیند و به محض تشخیص مشکل، در پی حل آن بر می‌آید؛ اما اگر ما این رفتار مغز را نشناسیم و یا نتوانیم مدیریتش کنیم، مغز خود به خود به همه جا سرک می‌کشد و در موضوعات مختلفی مداخله می‌کند. بنابراین انتقاد کردن با هدف بهبود، بسیار می‌تواند برای بشر مفید و کارآمد باشد، به شرطی که درست و مناسب از آن استفاده شود.  

 

 انتقاد چیست و منتقد کیست؟

 

انتقاد رفتاری ارزیابی کننده و قضاوت کننده است که باید بر اساس معیار و استاندارد مشخصی انجام بگیرد و منتقد کسی است که در آن زمینه مشخص، تخصص دارد و استاندارد مربوطه را می‌شناسد و روش‌های ارائه یک انتقاد سازنده را می‌داند.

 

 جایگاه انتقاد در بهره وری

 

بهره‌وری یعنی گرفتن بهترین نتیجه از شرایط موجود و بر اساس این تعریف، انسان رکن مهم و اساسی بهره‌وری است؛ چرا که تنها انسان است که می‌تواند از شرایط موجود، نتایج بهتر و بهتری را بگیرد. برای این امر انسان باید بتواند مسئولیت خودش، وضعیتش، زندگی و محیط را بپذیرد؛ اما در عمل، اکثر ما بجای پذیرفتن این مسئولیت، ترجیح می‌دهیم با فرافکنی و مقصردانستن دیگران، خودمان را از زیر بار سنگینی این مسئولیت نجات دهیم. پر واضح است که چنین انسانی نمی‌تواند فرد بهر‌ه‌وری باشد؛ در واقع ما هر چه بهره‌ورتر باشیم، کمتر دیگران را مقصر می‌دانیم و کمتر تقصیر را به گردن دیگران می‌اندازیم و از همین‌ روست که در حوزه بهره‌وری، به موضوع انتقاد و سرزنش می‌پردازیم.

همچنین باید توجه کرد که در مبحث بهره‌وری، انسان، جایگاه ویژه‌ای دارد و برقراری ارتباط با انسان‌های دیگر می‌تواند زمینه پیشرفت و موفقیت ما را فراهم سازد. اما اگر مدیریت زبان و گفتارمان را نداشته باشیم و دائما با رفتار و انتقادهایمان، دیگران را برنجانیم و آنها را از خود دور کنیم، طبیعی است که بهره‌وری ما روز به روز کاهش یافته و موفقیت‌هایمان کمتر و کمتر می‌شود. بنابراین در مبحث بهره‌وری، ما حتی اگر قصد انتقاد هم داریم، حتما علاوه بر هدف اصلی انتقاد یعنی بهبود وضعیت، باید احوالات طرف مقابل را هم در نظر بگیریم.

انتقاد خوب چگونه است؟

 چرا به راحتی انتقاد می‌کنیم؟

 

انتقاد و سرزنش بسیار راحت تر از مسئولیت‌پذیری است و برای همین اغلب ترجیح می‌دهیم به جای اقدام کردن و ایجاد تغییر، تنها با انتقاد و سرزنش، به خودمان بقبولانیم که وظیفه خود را انجام داده‌ایم.

به جز این مورد، دلایل دیگری هم هست که ما بدون تفکر دست به انتقاد از دیگران می‌زنیم که شاید آگاهی از آنها باعث شود از این به بعد بیشتر حواسمان را جمع کنیم. در ادامه تعدادی از این عوامل را ذکر می‌کنیم:

 انتقاد یک بازی روانی و ذهنی است

ذهن به ما می‌گوید که با انتقاد کردن کار مؤثری انجام داده‌ایم و به صورت مقطعی خیالمان راحت می‌شود. در واقع ذهن می‌تواند به راحتی ما را گول بزند.

انتقاد، سایه ماست

ما اصولا مشکلاتی را در دیگران سریعتر و راحت‌تر می‌بینیم و تشخیص می‌دهیم که احتمالا آن مشکل در پستوهای ذهنی خودمان وجود دارد و ما روی آن مسئله حساس تریم.

یونگ می گوید سایه ما شخصی است که ما ترجیح می دهیم او نباشیم. سایه را می‌توانیم در فردی در خانواده‌مان بیابیم که بیشتر از همه در مورد دیگران قضاوت می کند، همچنین در یک مقام دولتی که رفتارش را محکوم می کنیم یا در فردی مشهور که با دیدنش سر خود را به نشانه تاسف و تنفر تکان می دهیم.

 

برشی از کتاب اثر سایه

انتقاد در لباس تعقل و روشن فکری ظاهر می‌شود

ادبیات انتقاد کردن به گونه‌ای است که در وهله اول منتقد را به عنوان یک دانای کل و همه چیزدان نمایش می‌دهد و در بسیاری از اوقات، حتی خود منتقد هم این همه چیزدانی را باور می‌کند و با لحن محکم تری به ایراد سخنرانی‌های طولانی تری می‌پردازد.

 

اما انتقاد مؤثر چگونه است؟

 

انتقاد، یک ابزار بسیار خطرناک و پرریسک است که اگر درست و مناسب مورد استفاده قرار نگیرد می‌تواند بحران ایجاد کند. یک انتقاد مؤثر، ویژگی‌هایی دارد که باید رعایت گردد:

  • ارزیابی موضوع (همه جوانب موضوع را ببینید)
  • تحلیل موضوع (همه راه حل‌ها را بررسی کنید)
  • ارزیابی موقعیت مناسب برای بیان انتقاد (چه زمانی؟ به چه کسی؟ با چه لحنی؟)
  • مشاهده و ارائه نقاط قوت (ابتدا تشکر و تائید و بیان نقاط قوت)
  • گوش دادن مؤثر به منطق طرف مقابل (احترام به گذشته او)
  • عدم تلاش برای ثابت کردن مواضع شخصی (هدف بهبود سیستم است)
  • تلاش برای ارائه راه حل و راهکارهای منطقی ، مؤثر و اجرایی
  • تلاش برای اینکه به طرف مقابل احساس بدی منتقل نمی‌شود.

همچنین حواستان باشد که به بهانه انتقاد کردن موارد زیر را انجام ندهید:

  •    هرگز توهین نکنید.
  •   هرگز تحقیر نکنید.
  •   مبهم و پیچیده صحبت نکنید.
  •   کلی گویی نکنید.
  •   حرفتان را در قالب طعنه و کنایه و متلک نگویید.
  •   از بالا به پایین حرف نزنید.
  •   مثبت صحبت کنید؛ یعنی کلمات منفی و پرسشی را به کار نبرید.
  •   از عباراتی مثل «به نظر من...» و «من فکر می‌کنم که...» استفاده کنید.
  •   روی شخص و شخصیتش تمرکز نکنید بلکه راجع به عملکردش صحبت کنید.

 در مورد انتقاد کردن نکات زیر و درشت بسیاری وجود دارد که به سازنده بودن یک انتقاد کمک بسیاری می‌کند، مانند؛

 در برابر افرادی که دائما انتقاد می‌کنند، چه باید کرد؟

چه رفتاری را جایگزین عادت دائمی انتقاد ‌بکنیم؟

از آنجایی که ممکن است مطرح کردن این مباحث از حوصله این مقاله خارج باشد، از علاقمندان دعوت می‌کنم که لایوهای مرتبط را از طریق پیج آکادمی‌بهره‌وری مشاهده کنند یا فایل‌های صوتی وبینارهای انتقاد را از فروشگاه بهره‌وری تهیه کنند. سرفصل‌ وبینارهای مربوط به انتقاد را در ادامه می‌توانید مشاهده کنید.

فایل صوتی این مقاله را می‌توانید از طریق رادیو بهره‌وری در گوگل پادکست و یا کست‌باکس بشنوید. 

 

 

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش