تأثیر تفکر انتقادی بر بهره‌وری

آیا برایتان پیش آمده که مطلبی از یک کتاب یا بخشی از یک برنامه تلویزیونی را بی چون و چرا بپذیرید؟ چند بار بدون آنکه به صحت و سقم مطلبی مطمئن باشید آن را از طریق تلگرام یا واتساپ برای دوستان و خانواده خود ارسال کرده‌اید؟

اگر چنین است، به شما هشدار می‌دهم که احتمالا مهارت تفکر انتقادی شما کمی ‌ضعیف است و لازم است آن را تقویت کنید؛ زیرا از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند روی بهره‌وری شما تأثیر بگذارد. در ‌این مقاله می‌توانید با تفکر انتقادی آشنا شوید و نکاتی در مورد چگونگی توسعه مهارت‌های تفکر انتقادی خود بخوانید.

به طور خلاصه، تفکر انتقادی فعالیتی ذهنی است که هدف خاصی را دنبال می‌کند و در تلاش است تا از ظرفیت خود برای استدلال و نتیجه‌گیری از حقایقی که در اختیار داریم، استفاده کند.

بهره وری بر اساس تصمیماتی که هر روز می‌گیرید رخ می‌دهد؛ پس هر تصمیم بازتابی از توانایی شما در استنباط و تحلیل اطلاعاتی است که کسب کرده‌اید و آن را به دیگران هم انتقال می‌دهید. درست در همین نقطه است که ارتباط میان بهره‌وری و تفکر انتقادی شکل می‌گیرد.

paul-jey-mayyer

برای روشن‌تر شدن موضوع توصیه می‌کنیم این مقاله را دنبال کنید تا با مراحل تفکر انتقادی آشنا شوید:

1- تعریف مسئله

اگر مشکلی دارید باید بتوانید آن را برای خودتان روشن کنید. گاهی بسیاری از مسائل را با هم قاطی می‌کنیم. بهتر است تلاش کنید که مشکل خود را محدود کنید. شما باید تصویری روشن از مشکلی که می‌خواهید حل کنید داشته باشید. توجه کنید که تفکر انتقادی، تفکری هدفمند است.‌ این مساله می‌تواند به شما کمک کند که نشخوار فکری را کنار بگذارید. باید بدانید که دقیقاً به چه چیزی می‌خواهید برسید. درست مانند آنکه پیش از آغاز حرکت، باید بدانید دقیقاً مقصد شما کجاست.  

پس در ابتدا یک کاغذ و قلم بردارید و چیزهایی را که در مورد مشکلتان می‌دانید بنویسید. مثلا اگر در حال قضاوت کردن درباره موضوعی هستید باید دقیقا بدانید که فرض شما چیست؟‌ آیا چیزهایی که در فکرتان است، بر اساس حقیقتی عینی و شواهدی محکم هستند؟ آیا نظرات دیگران روی قضاوت‌های شما تأثیر داشته است؟

2- جمع‌‌آوری اطلاعات

آنگاه که متوجه شدید با چه مشکلی روبرو هستید، باید جستجوی داده‌های مرتبط را شروع کنید. وقتی مشغول جمع آوری اطلاعات، هستید تلاش کنید که واقعیت‌ها را پیدا کنید و با حدس و گمان پیش نروید. زیرا اگر در مورد شنیده‌ها یا داده‌های احتمالی اما تأیید نشده با گمانه‌زنی پیش بروید،  صرفا وقت خود را هدر می‌دهید و به احتمال زیاد متعهد به تصمیمی ‌می‌شوید که ممکن است به نفع شما نباشد و یا حتی آسیب‌های جبران‌ناپذیری به شما و روابطتان وارد کند. درباره یافتن اطلاعات گارد نداشته باشید و ذهن خودتان را باز کنید. به همه آنچه گفته شده گوش دهید و توجه کنید حتی اگر بر خلاف باورهای شما باشد.

3- پردازش اطلاعات و یافته‌ها

پس از به دست آوردن اطلاعات کافی، می‌توانید تجزیه و تحلیل را شروع کنید.‌ این مرحله جایی است که تفاوت بین یک متفکر متوسط و یک متفکر انتقادی آشکار می‌شود. در انتخاب و کنار گذاشتن برخی از  اطلاعات و رسیدن به نتیجه عجله نکنید. هربار که با اطلاعات جدیدی روبرو می‌شوید، ‌این سوالات را از خودتان بپرسید:

  • چرا؟
  • واقعا معنی آن چه می‌شود؟
  • این موضوع چگونه می‌تواند تغییر ایجاد کند؟
  • چه پیامدهایی دارد؟

اطلاعاتی که دریافت می‌کنید یا به ذهنتان می‌آید، می‌تواند مانند قطعات یک پازل عمل کند. برای کامل کردن یک پازل همیشه باید تصویر بزرگتر را در ذهن داشته باشید. تلاش کنید اطلاعات را به یکدیگر پیوند بدهید و بسنجید چطور دانسته‌هایی که از پیش دارید می‌تواند با اطلاعات جدید مرتبط شوند؟

مثلا وقتی که یک گزارش یا یک متن دانشگاهی می‌خوانید، سعی کنید بفهمید چرا نویسنده احساس کرده مردم نیاز دارند این مطالب را بدانند؟ مقدمات استدلال چیست؟ آیا توانسته از مباحث ارائه شده به درستی نتیجه‌گیری کند؟ تلاش کنید که زبان مورد استفاده را تجزیه و تحلیل کنید، جمله‌ها را بازخوانی کنید و  مطمئن شوید که نکات اساسی را درک کرده‌اید. در واقع شما باید از خودتان بپرسید که نکات کلیدی مقاله یا کتابی که خوانده‌اید چیست و بتوانید به درستی به این سوال‌ها پاسخ دهید. برای کسب نتیجه بهتر، باید با متن وارد تعامل شوید و به مثابه یک فرد با آن گفتگو کنید. هرچه سوالات معنادارتر و هدفمندتری بپرسید، پاسخ‌های بهتری خواهید گرفت.

شاید تا به حال متوجه شده باشید که عامل اصلی تفکر انتقادی، روش پرسشگری است و هدف آن دستیابی به درک، ارزیابی دیدگاه‌ها و حل مشکلات است.

4- ارزیابی و جمع بندی

بگذارید ‌این بخش را با جمله‌ای از انیشتین آغاز کنم تا اهمیت ارزیابی و جمع‌بندی بیشتر مشخص شود. او می‌گوید:

اگر نمی‌توانید چیزی را به سادگی توضیح دهید، پس آن را به اندازه کافی درک نکرده‌اید.

از ‌این رو، ارزیابی و جمع‌بندی نشان می‌دهد که شما تا چه اندازه توانسته‌اید با متنی که خوانده‌اید، وارد تعامل شوید. تلاش کنید که با صدای بلند فکر کنید. مهمترین نکات را به ترتیب اهمیت، خلاصه‌نویسی یا لیست کنید. مطمئن باشید که مشکل یا موضوع را می‌توانید به ساده‌ترین شکل ممکن مطرح ‌کنید. سادگی باید به حدی باشد که  اگر فردی هیچ دانش قبلی درباره موضوع مورد نظر شما ندارد، بتواند حرف‌های شما را درک کند.

5- یافتن راه حل

برای جستجوی راه حل می‌توانید از روش طوفان فکری استفاده کنید. طوفان فکری روشی است که در آن خلاقیت حرف اول را می‌زند. یعنی در ابتدا باید هر چیزی را که به ذهنتان می‌رسد بنویسید و هیچ قید و شرط و یا ملاحظه‌ای درباره  آنها نداشته باشید. به عملی بودن یا نبودن راه‌حل‌ها  فکر نکنید. حتی اگر فکر می‌کنید پاسخ بسیار خوبی برای مشکل پیدا کرده‌اید، جریان خلاقیت را متوقف نکنید.

در مرحله بعدی امکانات خود را بررسی کنید. از خودتان بپرسید که اگر راه حل خاصی را بر دیگری ترجیح بدهم، چه عواقبی دارد و چه اتفاقاتی خواهد افتاد؟

هنگامی‌ که همه امکانات، زوایا و ریزه‌کاری‌ها را بررسی کردید  عجله نکنید. کارهای نامناسب یا بدون اولویت را حذف کنید. اگر احساس کردید که در نقطه‌ای گیر کرده‌اید، یافتن بهترین راه حل را متوقف کنید. به طور جدی فکر کنید که بدترین راه حل ممکن چیست و آن را رد کنید. در واقع برعکس عمل کنید!

به یاد داشته باشید، هنگامی‌که تصمیم گرفتید از تفکر انتقادی استفاده کنید، به‌ این دلیل بود که به دنبال یافتن راه حل واقعی بودید و باید برای مواجهه با حقیقت آماده باشید.

چگونه مهارت‌های تفکر انتقادی را بهبود ببخشیم؟

برای گسترش مهارت‌های تفکر انتقادی خودتان باید صبور باشید. تفکر انتقادی هم مانند دیگر مهارت‌ها، نیاز به آگاهی، تمرین و ثبات دارد. ابتدا تلاش کنید که راه‌هایی برای افزایش بهره‌وری خود پیدا کنید و همیشه ذهن خود را برای داشتن خلاقیت بیشتر به چالش بکشید. زیرا تفکر انتقادی با خلاقیت تقویت می‌شود. این نکته را فراموش نکنید که خلاقیت و تفکر انتقادی بیشتر از آنچه فکر ‌کنید با یکدیگر اشتراک دارند. هر دوی آنها ما را ملزم می‌کنند تا چیزی را ببینیم که وجود ندارد و ما را به دنیایی می‌کشاند که خودمان خلق می‌کنیم. هر دوی آنها ما را به تفکری متفاوت درباره آنچه در اطراف ماست، آنچه از قبل می‌دانیم و استفاده‌های متنوعی که می‌توانیم از چیزهای معمولی انجام دهیم، هدایت می‌کند.

شما می‌توانید از روش‌های زیر هم برای تقویت تفکر انتقادی خود استفاده کنید.

1- با خواندن قسمتی از روزنامه یا داستان، تفکر انتقادی خودتان را تحریک کنید. سعی کنید با متن وارد گفتگو شوید، از متن سوال بپرسید و داخل همان متن به دنبال پاسخ باشید. به سادگی قانع نشوید. به دنبال یافته‌های بیشتر باشید و چنانچه موافق مطالب آن هستید، تلاش کنید کتاب یا مطلب دیگری را پیدا کنید که خلاف آن باشد. خواندن تناقضات به ذهن شما کمک می‌کند تا بتوانید به همه جوانب یک موضوع احاطه پیدا کنید و قدرت نقد خودتان را بالا ببرید. مثلا اگر درباره رژیم کانادایی و مزایای آن مطلبی خوانده‌‌اید، تلاش کنید تا مطالبی را پیدا کنید که از مضرات این رژیم صحبت کرده است تا بتوانید به درک بهتری برسید و نتیجه گیری درستی از موضوع پیدا کنید. 

2- سعی کنید تا آنجا که می‌توانید چیزها را استنباط کنید و به جزئیات توجه کنید. مثلا می‌توانید از یک نقاشی انتزاعی استفاده کنید و سعی کنید تفسیرهای متفاوتی از آنچه می‌بینید ارائه دهید و از منظرهای مختلف به آن نگاه کنید. سعی کنید وارونه به نقاشی نگاه کنید! خیالپردازی به نوبه خود می‌تواند باعث افزایش خلاقیت شما شود. فکرتان را رها کنید تا به هرکجا که دلش می‌خواهد سفر کند.

conceptual art
یک نقاشی انتزاعی

 

3- از فرصتی که در طول روز یا در حین ظرف شستن، رانندگی کردن و انجام امور روزانه به دست می‌آید (مخصوصا کارهایی که نیاز به تمرکز چندانی ندارند) استفاده کنید. می‌توانید دو کلمه تصادفی را انتخاب کنید و سعی کنید از منظرهای مختلف به آنها نگاه کنید. تلاش کنید بین آنها ارتباط ایجاد کنید. مهم نیست این کار و نتایج آن  چقدر بی‌معنی به نظر برسد؛ زیرا در نهایت باعث افزایش خلاقیت شما می‌شود و همان طوری که گفته شد، تأثیر مستقیمی ‌روی تفکر انتقادی شما خواهد داشت.

 

 

 

 
علی گفت:
مقاله بسیار مفیدی است و من همیشه دنبال مطالبی در رابطه با درست فکر کردن بودم و برایم سوال است آیا میتوان دیاگرامی برای این موضوع نوشت اینکه هر مطلبی که وارد شد چه مسیری را باید طی کند و چه سوالاتی را باید پاسخ دهد تا در آخر پذیرفته شود و بایگانی گردد یا به زباله دان انداخته شود اکنون با توجه به گردباد اطلاعاتی این نیاز بیش از پیش احساس می شود ، درپایان سپاسگزارم از تهیه این مقاله ارزشمند
پریا گفت:
ممنون بابت مقاله ی عالی تون یاد گرفتم که بدون تفکر و کورکورانه مطالب و مسایل رو نپذیرم و دقت خودمو بیشتر کنم.

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش